Kto może się starać o odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego? (opaska elektroniczna)

Czym jest dozór elektroniczny?

Dozór elektroniczny jest to kontrola zachowania skazanego przy użyciu środków technicznych. Stanowi on stosunkowo nową formę odbywania kary pozbawienia wolności (wprowadzono go w 2005r.). Odbywanie kary w tym systemie stanowi szansę dla skazanego, aby uniknąć konieczności przebywania w zakładzie karnym. W ramach dozoru elektronicznego skazany ma obowiązek przebywać w domu z założonym nadajnikiem (tzw. opaska), przy pomocy którego właściwe organy kontrolują, w jakim miejscu aktualnie skazany przebywa.

Do jakiego sądu złożyć wniosek o dozór elektroniczny?

W sprawach związanych z udzieleniem zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności właściwy jest sąd penitencjarny, w  którego okręgu skazany przebywa. Sądem penitencjarnym jest zawsze sąd okręgowy. Udzieleniu zezwolenia na odbywanie kary w tym systemie nie stoi na przeszkodzie to, że skazany rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym.

Co trzeba spełnić aby otrzymać dozór elektroniczny?

Ze względu na to, że dozór elektroniczny jest zdecydowanie mniej dolegliwą formą odbywania kary, możliwość jego zastosowania obwarowana została określonymi przesłankami, ujętymi w art. 43la Kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.). Zgodnie ze wskazanym przepisem sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli zostały łącznie spełnione następujące warunki: wobec skazanego orzeczona karę pozbawienia wolności nieprzekraczająca roku, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2 k.k. (tzw. recydywa wielokrotna); jest to wystarczające do odbycia celów kary; skazany posiada określone miejsce stałego pobytu; osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły na to zgodę; odbywaniu kary w tym systemie nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne.

Jak wynika ze wskazanych wyżej przesłanek, najważniejszą kwestią dla możliwości odbycia kary w systemie dozoru elektronicznego jest to, aby orzeczona kara pozbawienia wolności wobec skazanego nie przekraczała jednego roku pozbawienia wolności. Oznacza to, że jeśli dana osoba została skazana na karę wyższą niż jeden rok pozbawienia wolności, to jej odbycie w systemie dozoru elektronicznego będzie niemożliwe. Ważne jest też, aby posiadać określone miejsce stałego pobytu. Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego musi w swej treści zawierać wprost wskazany adres, pod którym będzie zamieszkiwał skazany w razie udzielenia zgody przez sąd penitencjarny. Warto kwestię tą dokładnie przemyśleć, gdyż zgodnie z brzmieniem art. 43o k.k.w. sąd penitencjarny może zmienić miejsce wykonywania dozoru jedynie w wyjątkowym przypadku, uzasadnionym szczególnymi okolicznościami (np. eksmisja). Ponadto, do wniosku należy także załączyć zgodę wszystkich pełnoletnich osób współzamieszkujących. Bez zgody wskazanych osób sąd udzieli zezwolenia na dozór tylko wtedy, gdy uzna, że wykonywanie kary w tym systemie nie będzie wiązało się z nadmiernymi trudnościami dla osoby/osób współzamieszkujących, zaś prywatność osoby, która owej zgody nie wyraziła będzie naruszona jedynie w niewielkim stopniu. W zasadzie jedyną przesłanką niezależną od skazanego będzie to czy w danym miejscu są odpowiednie warunki techniczne. W tym celu sąd zarządzi dokonanie określonych pomiarów. Ponadto, warto zaznaczyć, że udzielenie zgody na odbywanie przez skazanego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest instytucją fakultatywną, co oznacza, że pomimo spełnienia wszystkich warunków, sąd i tak takiej zgody nie musi wyrażać. W szczególności  będzie to miało miejsce wtedy, gdy sąd oceni, że odbycie kary w omawianym systemie nie spełni podstawowych celów, jakie stawia się przed karą kryminalną. W praktyce jednak, w przeważającej liczbie spraw, w których kieruje się do sądu wniosek o dozór elektroniczny, w sytuacji, gdy spełnione są wskazane przesłanki, sądy udzielają zgody na taki sposób wykonywania kary. Jest to korzystne dla skazanego, który może dzięki temu wykonywać pracę zawodową oraz żyć w warunkach wolnościowych. Skazany ma bowiem wyznaczone konkretne godziny, w których może przebywać poza miejscem zamieszkania, np. w celu świadczenia pracy, robienia zakupów, uczestniczenia w obrzędach religijnych, etc. Na koniec trzeba też zaznaczyć, że sprawy o dozór elektroniczny sądy rozpatrują stosunkowo szybko, gdyż zgodnie z art. 43ld k.k.w. sąd penitencjarny powinien wydać postanowienie w ciągu 30 dni od dnia wpływu wniosku.

Zarządzenie wykonania kary

Z zarządzeniem wykonania kary mamy do czynienia wtedy, gdy wobec danej osoby orzeczono karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, zaś skazany w okresie próby zachowa się w sposób nakazujący sądowi rozważenie czy zachodzą przesłanki do zarządzenia wykonania kary. Ponadto, zgodnie z art. 75 § 4 Kodeksu karnego (dalej: k.k.) zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Ustawodawca przewidział sytuacje, które obligują sąd do zarządzenia wykonania kary (tzw. obligatoryjne zarządzenie) oraz takie, które są pozostawione do uznania sądu (tzw. fakultatywne zarządzenie).

Obligatoryjne zarządzenie wykonania kary

Obligatoryjne  zarządzenie wykonania kary ma miejsce wtedy, gdy zajdą okoliczności przewidziane w art. 75 § 1 albo art. 75 § 1a, albo art. 75 § 2a k.k.

  • Pierwsza z sytuacji, która obliguje sąd do zarządzenia wykonania kary ma miejsce wtedy, gdy skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Należy podkreślić, że przestępstwo musi być po pierwsze, popełnione w okresie próby; po drugie musi być podobne do poprzedniego, tzn. np. popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Kara musi być ponadto orzeczona prawomocnym wyrokiem sądu i być karą bezwzględną (np. 2 lata pozbawienia wolności). Tylko łączne spełnienie wszystkich wskazanych przesłanek obliguje sąd do tego, aby zarządził wykonanie kary.
  • Po drugie, jeżeli skazany za przestępstwo popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, ponownie używając przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą, sąd także ma obowiązek zarządzić wykonanie kary.
  • Ostatnia sytuacja, w której obligatoryjnie zarządza się wykonanie kary pozbawienia wolności jest ta przewidziana w art. 75 § 2a k.k. Zgodnie ze wskazanym przepisem sąd zarządza wykonanie kary jeżeli sądowy kurator zawodowy udzieli skazanemu pisemnego upomnienia, a po udzieleniu upomnienia skazany nadal dopuszcza się zachowań określonych w § 2, tj. rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż opisane w pierwszej sytuacji albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku.

Fakultatywne zarządzenie wykonania kary

Sytuacje, w którym sąd uzyskuje uprawnienie do fakultatywnego zarządzenia wykonania kary opisane zostały w art. 75 § 2 oraz 75 § 3 k.k.

  • Pierwsza z sytuacji mogąca skutkować zarządzeniem wykonania kary ma miejsce wtedy, gdy skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż określone w § 1 (sytuacja opisana jako pierwsza przy obligatoryjnym zarządzeniu wykonania kary) albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku.
  • Druga z sytuacji będąca podstawą do fakultatywnego zarządzenia wykonania kary ma miejsce wtedy, gdy skazany po wydaniu wyroku, lecz przed jego uprawomocnieniem się, rażąco narusza porządek prawny, a w szczególności gdy w tym czasie popełnił przestępstwo.

Opisane sytuacje są jedynie fakultatywnymi przesłankami do zarządzenia wykonania kary, a zatem od uznania sądu zależeć będzie czy wykonanie kary zostanie zarządzone czy nie. Warto przy tym podkreślić, że zgodnie z brzmieniem art. 75 § 3a, jeśli sąd zdecyduje się zarządzić wykonanie kary w tych dwóch przypadkach, to uwzględniając dotychczasowy przebieg okresu próby, a w szczególności wykonanie nałożonych obowiązków, może skrócić orzeczoną karę, jednakże nie więcej niż o połowę.

Wystąpienie okoliczności skutkujących zarządzeniem wykonania kary

Jak już było wspomniane na wstępie, kary nie można zarządzić później niż przed upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Oznacza to, że w okresie próby skazany musi zarówno popełnić przestępstwo, jak i musi wobec niego zapaść np. prawomocne orzeczenie skażające. Zasady te tyczą się zarówno podstaw obligatoryjnych, jak i fakultatywnych. W związku z tym faktem jeżeli skazanemu uda się odwlec zarządzenie wykonania kary na okres późniejszy niż wspomniane 6 miesięcy, sąd nie będzie miał możliwości zarządzenia wykonania kary.

Oszustwa dotyczące faktur VAT

W ostatnim czasie sporo w mediach mówi się o nowych regulacjach dotyczących oszustw podatkowych i zaostrzeniu kar związanych z przestępczością w tej materii. Często jednak duża ilość, niekiedy chaotycznie przekazywanych, informacji może powodować u odbiorcy fałszywy obraz istniejących regulacji prawnych. W związku z tym faktem krótko należy wyjaśnić podstawowe zagadnienia związane z tytułową tematyką.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż do tej pory omawianą materię regulowały przede wszystkim art. 62 i art. 54 k.k.s. W pierwszym ze wskazanych przepisów przewidziano w ogólności karę za zachowanie polegające na działaniu wbrew obowiązkowi i nie wystawianiu faktury lub rachunku za wykonanie  świadczenia, czy też wystawianie faktur w sposób wadliwy. Karana jest także odmowa wydania takowych faktur. Przestępstwo takie zagrożone jest karą do 180 stawek dziennych grzywny. Jeśli jednak sprawcą przestępstwa jest przedsiębiorca, to „widełki” kary są znacznie wyższe – sąd może orzec nawet do 240 stawek dziennych grzywny. Najsurowszą karę przewidziano jednakże w art. 54 k.k.s., gdzie określono przestępstwo polegające na uchylaniu się od opodatkowania poprzez nieujawnianie podstawy lub przedmiotu opodatkowania, bądź też nieskładanie deklaracji podatkowych. Grozi za to nie tylko kara grzywny (aż do 720 stawek dziennych grzywny), ale i kara pozbawienia wolności (do 5 lat)!

            Warto w tym miejscu zauważyć, że swego czasu Sąd Najwyższy wydał uchwałę (I KZP 19/13), w której wskazał, że organy postępowania karnego, a także organy kontroli skarbowej mogą kwalifikować wystawianie nierzetelnych faktur czy też „pustych” faktur VAT jako nie tylko przestępstwo skarbowe, ale także jako „zwykłe” oszustwo określone przez art. 286 k.k.

            Najnowsze regulacje w sposób istotny mają zmienić istniejący stan rzeczy. Przede wszystkim przewidziane, że do rozdziału XXXIV Kodeksu karnego wprowadzone mają zostać dodatkowe przestępstwa, które wyrażone będą przez art. 270a i 271a k.k. Określają one przestępstwa polegające na tym, że sprawca podrabia i przerabia faktury, które mogą mieć znaczenie dla ustalenia wysokości należności publicznoprawnej, jej zwrotu lub polegających na wystawianiu faktur, zawierających kwoty należności ogółem, których wartość jest znaczna, podając nieprawdę, co do okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości należności publicznoprawnej lub jej zwrotu.

Kary jakie grożą za wskazane nowe przestępstwa różnić się będą w zależności od tego jaka kwota należności jest wskazana na fakturze. W „standardowym” przypadku za przestępstwo to będzie grozić kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. W przypadku typów kwalifikowanych odpowiedzialność jest już znacznie większa – jeśli łączna kwota należności przedstawiać będzie wielką wartość (powyżej miliona zł) lub też gdy sprawca przestępstwa uczyni sobie z niego stałe źródło dochodu, to wtedy grozić będzie mu kara nie mniejsza niż 3 lata pozbawienia wolności.

Jedną z najpoważniejszych zmian jest jednak dodanie nowego przepisu w Kodeksie karnym w postaci art. 277a. Przepis ten ma następujące brzmienie:

§  1. Kto dopuszcza się przestępstwa określonego w art. 270a § 1 albo art. 271a § 1 wobec faktury lub faktur, zawierających kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest większa niż dziesięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej wartości, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat pozbawienia wolności.

§  2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w § 1 podlega karze pozbawienia wolności do lat 5.

Największe kontrowersje budzi możliwość orzeczenie przez sąd kary pozbawienia wolności w  wymiarze aż 25 lat. Oznacza to, że nierzetelne wystawianie faktur, których wartość jest większa niż wskazana w przepisie kwota traktowane jest na równi z najpoważniejszymi zbrodniami.

Analiza wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że ustawodawca dąży do tego, aby odpowiedzialność karna za wystawianie „pustych” faktur VAT, niewystawianie faktur, gdy wymagają tego okoliczności czy też nierzetelne wystawianie faktur, była surowa i dolegliwa. Z jednej strony jest to zrozumiałe ze względu na powszechnie znaną teorię, zgodnie z którą jeśli przestępstwo dla sprawcy jest nieopłacalne, to nie będzie on go popełniał. Z drugiej strony można mieć wątpliwości czy nowe regulacje nie przewidują kar zbyt restrykcyjnych. Pamiętać przy tym należy, że w odniesieniu do przestępczości gospodarczej i skarbowej podstawowe zasady odpowiedzialności określone zostały przede wszystkim w Kodeksie karnym skarbowym i to egzekucja należności publicznoprawnej i kara grzywny powinny być podstawowymi instrumentami, które mają służyć walce z tego typu przestępczością.

Prawo do kontaktu z adwokatem

W obecnych czasach nawiązanie kontaktu z adwokatem nie stanowi żadnego problemu – można znaleźć liczne kancelarie oferujące swoje usługi w Internecie, można zadzwonić do wybranego adwokata i umówić się z nim na spotkaniu, można wysłać do niego e-maila czy też wreszcie – spotkać się bezpośrednio w kancelarii i poprosić o udzielenie porady prawnej. Jednakże są sytuacje kiedy – wbrew pozorom – nawiązanie kontaktu z adwokatem może być problematyczne. Mowa oczywiście przede wszystkim o zatrzymaniu przez Policję.

Europejski Naraz Aresztowania (ENA)

Europejski Nakaz Aresztowania (ENA) jest swoistą decyzją sądową wydawaną przez jedno z państw członkowskich UE. Nakaz zostaje wydany w celu aresztowania, a także dostarczenia przez inne państwo członkowskie UE osoby poszukiwanej w związku z prowadzonym przeciwko niej postępowaniem karnym, w celu wykonania orzeczonej kary albo środka zabezpieczającego. ENA polega na tym, że organ jednego państwa w celu przeprowadzenia postępowania karnego przeciwko osobie podejrzanej lub w celu wykonania kary czy też środka zabezpieczającego może żądać wydania osoby ściganej od właściwego do podjęcia decyzji w tej sprawie organu innego państwa członkowskiego UE, na którego terytorium dana osoba się znajduje.

Zorganizowana grupa przestępcza

Podstawę ścigania osób, które działają w ramach zorganizowanych grup przestępczych stanowi obecnie art. 258 Kodeksu karnego (k.k.). Zgodnie z tym przepisem: kto bierze udział w zorganizowanej grupie przestępczej albo związku mającym na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Ustawodawca dostrzega zatem zagrożenie jakie dla dobra państwa i obywateli może stanowić funkcjonowanie różnorakich grup przestępczych i dlatego też karalne jest już samo uczestniczenie w działalności takiej grupy. Oprócz art. 258 stosowne regulacje zostały zawarte także w art. 65 k.k. dotyczącym zaostrzenia kary wobec sprawców przestępstw popełnianych w związku z działalnością w zorganizowanych grupach przestępczych.

Sposób na niekaralność – warunkowe umorzenie postępowania

Warunkowe umorzenie postępowania zalicza się do środków związanych z poddaniem sprawcy próbie (tzw. środków probacyjnych) obok warunkowego zawieszenia wykonania kary oraz warunkowego przedterminowego zwolnienia. Postępowanie karne można warunkowo umorzyć co do osoby, która spełnia przesłanki wskazane w Kodeksie karnym (k.k.).

Zatrzymanie prawa jazdy za jazdę pod wpływem alkoholu

Jednymi z najczęściej popełnianych przestępstw są tzw. przestępstwa komunikacyjne. Wśród nich do najliczniej popełnianych należy przestępstwo jazdy pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających. Przestępstwo to zostało stypizowane w art. 178a Kodeksu karnego (k.k.). Przepis ten stanowi, że: kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Co grozi za przestępstwa narkotykowe?

Przestępstwa narkotykowe są specyficzną kategorią przestępstw. W związku z tym faktem uregulowane są one w odrębnym akcie – nie Kodeksie karnym, a w Ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii. Ustawa ta ma w głównej mierze charakter administracyjny, określa przede wszystkim zasady i tryb postępowania w zakresie przeciwdziałania narkomanii. Oprócz tego, w rozdziale 7. tego aktu (art. 53-74) znajdują się przepisy karne, gdzie stypizowane zostały przestępstwa związane z posiadaniem i handlem narkotykami.