W sierpniu 2019 roku uchwaloną kolejną już w ostatnich latach nowelizację przepisów Kodeksu postępowania karnego (dalej: KPK). Mają one, w założeniu, prowadzić do przyspieszenia procesów karnych. Zostały one wprowadzone m. in. na kanwie znanej wszystkim sprawy Amber Gold, w której od kilku miesięcy trwa odczytywanie przez sędzię wyroku ze względu na znaczną ilość postawionych zarzutów, wielość pokrzywdzonych oraz ogólną obszerność akt i samego wyroku. Większość ze zmian wchodzi w życie dnia 5 października 2019 roku.
Jakie zmiany nastąpią w Kodeksie postępowania karnego?
W ramach jednego tekstu niemożliwe jest dokładne omówienie wszystkich zmian, stąd uwagę należy poświęcić najważniejszym z nich. W pierwszej kolejności trzeba zaznaczyć, że we wrześniu weszła już w życie nowelizacja art. 418 KPK, który dotyczy ogłaszania wyroków. W przepisie tym dodano dwa paragrafy – § 1a i § 1b. Zgodnie z tym pierwszym ogłaszając wyrok, można pominąć treść zarzutów oskarżenia. Zmiana ta ma istotne znaczenie właśnie w tak skomplikowanych sprawach jak ta dotycząca Amber Gold. Sąd nie będzie bowiem już zmuszony do tego, aby odczytywać ponownie treść całego aktu oskarżenia. Interpretując dosłownie brzmienie wskazanego przepisu, Sąd nie będzie musiał w ogóle powtarzać zarzutów oskarżenia, a będzie mógł od razu wskazać za jakie czyny skazuje oskarżonego (lub od jakich czynów go uniewinnia). Z kolei, zgodnie z art. 418 § 1b KPK jeżeli wyrok jest zbyt obszerny i nie ma możliwości, aby ogłos ić go bez zarządzenia przerwy lub odroczenia, przewodniczący, ogłaszając wyrok, może poprzestać na zwięzłym przedstawieniu rozstrzygnięcia sądu oraz zastosowanych przepisów ustawy karnej. Sąd będzie przy tym musiał uprzedzić obecne strony o takim, wyjątkowym, sposobie ogłoszenia wyroku i o jego przyczynie oraz pouczyć o możliwości zapoznania się z pełną treścią wyroku po jego ogłoszeniu w sekretariacie sądu. Oprócz tego, w art. 418 KPK zmodyfikowano również § 3, zgodnie z którym po ogłoszeniu wyroku nie trzeba podawać ustnie najważniejszych powodów wyroku jeżeli na sali nikt się nie stawił. W założeniu zmiana ta ma zapobiegać temu, żeby Sąd uzasadniał treść wyroku do pustej sali sądowej.
Czy procesy karne będą szybsze?
Opisaną w poprzednim akapicie zmianę należy co do zasady ocenić pozytywnie, jednakże nie należy oczekiwać, że w kolosalny sposób przyspieszy ona procesy karne, gdyż niewiele jest aż tak skomplikowanych spraw, w których niemożliwe jest ogłoszenie wyroku i podanie najważniejszych motywów rozstrzygnięcia w ciągu jednego dnia. Standardowo czynność taka trwa od kilku do kilkudziesięciu minut. Wydaje się jednak, że w sprawach skomplikowanych, takich jak chociażby Amber Gold, zmiana ta będzie miała istotne znaczenie – przede wszystkim nie będzie narażała Sądu na śmieszność. Ponadto, strony, jeśli będą chciały wnieść o pisemne uzasadnienie wyroku, a następnie apelację, i tak będą musiały samodzielnie zapoznać się z wyrokiem w formie pisemnej po jego ogłoszeniu. Nie ma w tym kontekście żadnego znaczenia czy sędzia będzie ogłaszać wyrok przez kilka minut czy przez kilka miesięcy. Dlatego też zmiana ta jest o tyle pozytywna, że zdecydowanie skróci czas od wydania wyroku do ewentualnego jego zaskarżenia. Pozytywnie należy też ocenić zlikwidowanie wymogu podawania ustnych powodów rozstrzygnięcia do tzw. „pustej sali”, aczkolwiek zmiana ta ma raczej charakter techniczny, gdyż z punktu widzenia stron procesowych (oskarżonego, oskarżyciela) nie ma to większego znaczenia. Zmiana ta ma przede wszystkim znaczenie dla samego sądu, który nie będzie tracił czasu na ustne uzasadnianie na sali treści wydanego wyroku w sytuacji, gdy nikt nie będzie tego słuchał.
Powyższa zmiana ma, oczywiście, pewne znaczenie, jednakże z punktu widzenia standardowych postępowań karnych, a nie aż tak skomplikowanych jak chociażby sprawa Amber Gold, o wiele większe znaczenie ma nowelizacja przepisów, które wejdą w życie 5 października 2019 roku. Zmiany te mają na celu przyspieszenie procesów karnych we wszystkich rodzajach spraw, także w tych o niedużym stopniu skomplikowania. O tym szerzej w drugiej części tekstu.
