Oprócz kary wymierzanej sprawcy przestępstwa, sąd karny może – a niekiedy musi – zastosować jeden ze środków karnych. Jest ich całkiem sporo, zaś sąd powinien dostosować wybrany przez siebie środek do specyfiki danego czynu zabronionego. Jedną z najdolegliwszych instytucji tego typu jest zakaz prowadzenia pojazdów.
Przepis art. 78 Kodeksu karnego, który reguluje ów zakaz, przede wszystkim stanowi, że sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji. W tym zakresie sąd karny ma prawo oznaczyć te pojazdy poprzez dokument uprawniający do ich prowadzenia (np. zakaz prowadzenia pojazdów objętych prawem jazdy kat. A). Możliwe jest także posłużenie się bardziej ogólnymi sformułowaniami, jak np. zakaz prowadzenia autobusów czy motorówek. Co ważne – można zastosować ten zakaz również wobec osoby, która nie posiada uprawnienia do prowadzenia danych pojazdów. Tym samym w czasie obowiązywania środka karnego nie będzie mogła zdobyć na przykład określonego prawa jazdy.
Kiedy zakaz prowadzenia pojazdów jest obowiązkowy?
W niektórych wypadkach orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów jest obowiązkowe. Przykładowo, sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w razie skazania za przestępstwo określone w art. 180a Kodeksu karnego, czyli prowadzenie pojazdu bez uprawnień. Zaznaczmy, że pojazd mechaniczny to taki, który ma silnik. Skazany nie będzie mógł wówczas poprowadzić ani samochodu osobowego, ani motorówki, ani motoru. Obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdu wchodzi w rachubę również jeśli sprawca przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia. Wielu osobom wydaje się, że prowadzenie „na podwójnym gazie” nie jest wyjątkowo ciężkim przestępstwem. Przeciwnie – sądy karne nie dość, że na ogół wymierzają za nie surowe kary, to w dodatku ów obligatoryjny zakaz prowadzenia pojazdów sprawia, że pijany kierowca na długo popamięta swój występek. Co więcej – wówczas stosuje się zakaz na okres nie krótszy niż 3 lata i może dotyczyć albo wszelkich pojazdów, albo pojazdów określonego rodzaju.
Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów
Trzy lata zakazu wydają się długim okresem, ale nie można tracić z uwagi tego, iż niekiedy za kierownicę dany sprawca może nie wsiąść już nigdy. Sąd bowiem orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 KK (prowadzenie w stanie nietrzeźwości) lub jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173 KK (sprowadzenie katastrofy w ruchu), którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 KK lub w art. 355 § 2 KK (mowa o wypadkach śmiertelnych bądź ciężkich) był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Jest to jednak skrajność. Zasadniczo zakaz orzeka się w latach, od roku do lat 15.
Orzekając zakaz, o którym mowa, sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu, a do chwili wykonania obowiązku okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie. Często jednak już wcześniej dochodzi do zatrzymania prawa jazdy przez właściwy organ – na przykład Policję. I chociaż wydawać by się mogło, że najpopularniejsza przyczyna zakazu prowadzenia pojazdu, czyli prowadzenie „na podwójnym gazie”, zawsze pozbawi kierowcę możliwości prowadzenia pojazdu, niekiedy (na przykład w razie warunkowego umorzenia postępowania) udaje się tego uniknąć. W tym zakresie warto skorzystać z pomocy adwokata.
